شیر خورشید ، نماد ملی ومذهبی ایرانیان

این مطلب در روزنامه اعتماد ملی منتشر شد برای خواندن این یاد داشت در سایت روزنامه اعتماد اینجا را کلیک کنیدو یا درسایت گویا و یا در ادامه بخوانید

اکنون دیگر وقت آنست که پس از گذشت ۲۸سال ازانقلاب و با فرود آمدن احساسات ملتهب ازشور انقلابی ، به پیشینه خود بنگریم . این ضرب المثل چینی را آندره مالرو نقل می کند که فیل حیوانی متفکر است چون هر از گاه لحظه ای می ایستد و در خود فرو می رود ، پس آنگاه دوباره به راه می افتد که این توقف را نشانه ی تفکرمی دانند و چه خوب نشانه ای است که همه نیازمند به آنیم تا در لحظاتی به دور از هیاهو ها ، کمی در خود فرو رفته و به تعمق ، آنچه بر ما گذشت بنگریم، ورنه در خود تنیدن مدام ،جز سکون نمی زاید .
در هفته گذشته وقتی دکتر حداد عادل در آخرین سال کاری مجلس هفتم با خبر نگاران رسانه ها به گفتگو نشست ، بار دیگر صحبت از طرح باز گرداندن شیر های فراموش شده ی سردر خانه ملت به میان آمد که به زمان فوران شور انقلابی از سر در مجلس پائین کشیده شده بود ، طرحی که برای اولین بار طی تحقیقی در کتابخانه مجلس ، پیشنهاد باز گرداندن شیر ها به سر در خانه ملت را مطرح ساخت اما به دلیل پایان عمر مجلس گذشته هرگز به مرحله تصمیم گیری هیات رئیسه مجلس ششم نرسید و تا کنون در انبوهی ازطرح ها و لوایح ، به انتظار تصمیم هیات رئیسه مجلس هفتم مانده است تا اینکه عاقبت حداد عادل در پاسخ به پرسش خبرنگاران از مردم می خواهد تا در مورد برگشت مجدد نماد شیر و خورشید بر سردر مجلس ، خود نظر دهند. چرا که همه دل نگرانی از آن است تا مبادا مردمی که روزی در تب و تاب انقلاب به دست خود مجسمه آن دوشیر را از سر در ورودی مجلس پائین کشیده اند ، با بالا بردن مجدد آنها مخالف باشند . از همین رو تصمیم بر عهده مردم گذاشته شد تا با پرس و جو ارباب جراید و رسانه ها از ملت ، سرنوشت این نماد ملی مذهبی برای همیشه روشن گردد .
در سال ۱۳۲۴ قمری وقتی مظفرالدین شاه فرمان مشروطه را صادر میکند ، مشروطه خواهان به نشانه سپاس از یاری او ، لوح عبارت ” عدل مظفر” رادر بالای دو مجسمه شیر ی که شمشیری بدست و خورشیدی به پشت داشتند، بر سردر مجلس نصب می کنند، غافل که نه عدالت مظفری ، خانه ملت را به مشروطه خواهان بخشید , که مردم خود مجلس را ازحلقوم مظفری بیرون کشیده بودند .
می گویند سید عبدالرزاق از شهدای مشروطه آنکه برای نخستین بار گراور سازی را به ایران آورد، آن لوح را با خط محمد رضا کلهر ساخته بود، اما از سازنده مجسمه آن دوشیرکسی چیزی نمی داند که بعد ها آن پلاک و مجسمه آن دوشیر، با به توپ بستن خانه ملت از آسیب مصون می ماند و به تدریج مهمترین عامل مشخصه مجلس شناخته شد تا آن زمان که در دوران پهلوی اول ، به دلیل تضادی که رضا خان با قاجاریه داشت، عدل مظفر را از سر در مجلس به زیر آوردند. اما در ۱۹ آبان ۱۳۲۰ ،عدل ، بار دیگر به جای نخست خود بازگشت تا شاهد زنده حوادثی باشد که تا سال ۱۳۵۷ بر مجلس رفت.
امروز که کمی بیش از یک صد سال از آن روز گذشته است ، دیگر بر سر در خانه ملت نه از پلاک عدل مظفر ونه از آن دو شیر ، اثری باقی نمانده است خاصه آن دو شیری که به صورت حجمی سه بعدی در اندازه‌هایی بزرگتر از حد طبیعی رو به روی هم قرار داشتند و در دست هر یک شمشیر و بر پشتشان علامت خورشید بود که به گفته آن فرزانه بی نظیر استاد محیط طباطبایی، شیر ، شمشیر و خورشید از نمادهای مهم مسلمانان شیعی است نه نماد پادشاهی .
بر اساس تحقیقات گسترده فرزانگانی چون ، مجتبی مینوی و سعید نفیسی استفاده نمادین از علائم شیر و خورشید از قرن دوازدهم میلادی در انواع سکه ها ، آثار سنگی ، فلزی و سفالین و سایر آثار تاریخی رایج شد . نماد شیر و خورشید که امتزاجی از سنتهای پیشین ایرانی ، عرب ، ترک و مغول بود با گذشت ایام تعبیری شیعی نیز پیدا میکند و در نهایت به نماد ملی مذهبی ایران تبدیل می شود .

به شهادت تاریخ این کهنه دیار در طی قرن ها وبا بر سر کار آمدن بسیاری از حکومت ها در این گستره تاریخی ،همواره شیر خورشید بعنوان نمادملی مردم این آب و خاک بوده است حتی به دوران سلسله صفوِیه که تلاش همه جانبه ای برای وحدت سیاسی کشور و گسترش تشیع به عنوان مذهب ملی داشت . استفاده از شیر و خورشید نیز در زمینه های مختلف از جمله ضرب سکه های مسی ، در آثار هنری و علمها در زمان صفویه رواج پیدا کرد. طرفه آنکه در توجیه زمینه های انتخاب نماد شیر وخورشید از سوی صفویه همین قدر بس که بدانیم . اولا در تشیع به امام علی بن ابیطالب لقب «شیر خدا » داده شده مضاف بر آنکه خورشید به عنوان مظهر فرّالهی در عالم تشیع، تعبیر به نور شده و با انوار الهی منتسب به پیامبر اسلام و امام علی ارتباط داده شده است . با این ترتیب امکان وجود انگیزه های مذهبی در اذهان خاندان صفوی برای انتخاب شیر و خورشید خالی از وجه نبود آنچنانکه در توجیح انتخاب این نماد در بعد از پیروزی مشروطه خواهان ، نقل است که انقلاب مشروطیت در مرداد (سال ۱۲۸۵ هجری شمسی ۱۹۰۶ میلادی) به پیروزی رسید، یعنی در برج اسد (شیر). از سوی دیگر چون اکثر ایرانیان مسلمان شیعه و پیرو حضرت علی (ع)هستند و اسدالله از القاب حضرت علی (ع) است، بنابراین شیر هم نشانه مرداد است و هم نشانه امام اول شیعیان. در مورد خورشید نیز چون انقلاب مشروطه در میانه ماه مرداد به پیروزی رسید و خورشید در این ایام در اوج نیرومندی و گرمای خود است، پیشنهاد شد خورشید را نیز بر پشت شیر سوار کنند که این شیر و خورشید هم نشانه علی (ع) باشد هم نشانه ماه مرداد و هم نشانه چهاردهم مرداد، یعنی روز پیروزی مشروطه خواهان، و البته وقتی شیر را نشانه پیشوای امام اول (ع) دانسته شود به الطبع شمشیر ذوالفقار را نیز باید در دستش قرار داد .
الغرض اگر چه پس از پیروزی انقلاب به اقتضای شرایط انقلابی ، شور و وشوق زدودن همه ی نشانه های بازمانده از رژیم سلطنتی فراگیر بود و در حال و هوای آن روزها چنین اقداماتی قابل درک و توجیه است ، اما در این میانه یک نکته مغفول ماند و آن تفکیک مخالفت با سلطنت و آنچه با هویت ایرانی و سرزمین ایران ارتباط دارد چرا که تاریخ این کهنه دیار هرگز منفک از تاریخ شیعه نبوده است شیر و خورشید یک نشان و نماد شیعی – ایرانی است که هیچ سنخیتی با نهاد سلطنت و پادشاهی نداشته از این رو این پرسش مطرح می گردد که آیا براستی می توانیم به صرف زخم عداوت هایی که از حکومت های گذشته بر جان داریم ، نماد ملی خود را به فراموشی بسپاریم ؟ چه نیکو سخنی دارد فردوسی پاکزاد در شاهنامه اش از این نماد تاریخی باستانی که می گوید :
زتمثال این شیر و شمشیر و شید
شرف در شرف در شرف شد پدید

۲ Responses to “شیر خورشید ، نماد ملی ومذهبی ایرانیان”

  1. آقای صف سری گرامی
    از اینکه در چنین فضایی درباره ی شیر و خورشید نوشته اید به شما درود فراوان می فرستم. اما از اینکه شیر و خورشید را نشان مذهبی هم معرفی کرده اید بسیار شگفت زده ام. شیر وخورشید دو پایه از عرفان میترائیستی است و … برای آگهی بیشتر می توانید به کتاب دکتر ناصر انقطاع در این زمینه نگاه کنید.
    http://nasserengheta.com/

  2. دوست عزیز ضمن تشکر از باور این مهم که در این شرایط فرصتی مغتنم پیش آمد که بعد از ۲۸ سال سخنی به میان آید یک نکته را جهت استحضار یاد آور می شوم
    و آن اینکه ای کاش کمی دقت بیشتری در نوشته حقیر می داشتید خاصه به این قسمت از نوشتارم که تاکیدی بر آنچه دغدغه شما است اشاره دارد آنجا که نوشتم ” نماد شیر و خورشید که امتزاجی از سنتهای پیشین ایرانی ، عرب ، ترک و مغول بود با گذشت ایام تعبیری شیعی نیز پیدا میکند که در نهایت به نماد ملی مذهبی ایران تبدیل می شود .